مهدى فرمانيان
180
آشنايى با فرق تشيع ( فارسى )
جانشينان شيخ احمد احسايى و فرقههاى شيخيه پس از فوت شيخ احمد احسايى يكى از شاگردانش به نام سيد كاظم رشتى ( 1212 - 1259 ه . ق ) جانشين او گرديد . سيد كاظم در جوانى به يزد رفت و به شيخ احمد پيوست و سپس رهسپار كربلا شد و تا پايان عمر در آن شهر به تدريس و ترويج مكتب شيخيه پرداخت . وى بالغ بر يكصد و پنجاه كتاب و رساله نوشت كه غالبا با زبان رمز و نامفهوم و عباراتى معماگونه ، تدوين شدهاند . مهمترين آنها كتاب شرح القصيدة مىباشد . برخى معتقدند منشأ اكثر آراى نادرست شيخيه نوشتههاى سيد كاظم رشتى است و احسايى به آنها اعتقاد نداشته است . « 1 » يكى از شاگردان سيد كاظم ، ميرزا على محمد شيرازى ملقب به باب بود كه پس از فوت سيد ، مدعى جانشينى او شد و پس از آن ادعاى با بيت امام غايب و سپس ادعاى نبوت كرد . يكى از شاگردان سيد كاظم ، حاج محمد كريم خان قاجار ( 1225 - 1288 ه . ق ) فرزند حاج ابراهيم خان ظهير الدوله پسر عمو و داماد فتحعلى شاه قاجار بود . وى مدعى جانشينى سيد گرديد و فرقهء شيخيه كرمانيه را تأسيس كرد . حاج محمد كريم خان نويسندهاى پركار و در برخى علوم صاحبنظر بود و مىكوشيد ميان روش شيخيه و اصول شيعه سازگارى پديد آورد . بنابراين با فراغ بال تحصيل و مطالعه كرد و با پايهگذارى مدرسهاى بزرگ در كرمان كه هماكنون با نام مدرسهء ابراهيمى شناخته مىشود ، به تأليف بيش از دويست و شصت و هفت كتاب و رساله پرداخت كه مهمترين آنها كتاب فصل الخطاب و طريق النجاة و ارشاد العوام مىباشد . « 2 » به همين دليل شيخيهء كرمان را شيخيه كريمخانيه نيز ناميدهاند . پس از حاج محمد كريم خان ، اكثر شيخيه كرمان ، فرزندش محمد خان ( 1263 - 1324 ه . ق ) را بهعنوان رئيس شيخيه پذيرفتند . از او نيز بيش از بيست و چهار كتاب و رساله بر جاى ماند ، كه مهمترين آنها كتاب فصل الخطاب و هداية المسترشدين مىباشد . « 3 » رحيم خان يكى ديگر از فرزندان حاج
--> ( 1 ) . السيد محسن الامين ، پيشين ، ج 2 ، ص 59 ، شيخ ابو القاسم ، پيشين ج 1 ، ص 147 ؛ محمد باقر خوانسارى ، پيشين ج 1 ، ص 225 ، مرتضى مدرسى چهاردهى ، شيخىگرى و بابىگرى ، ص 149 . ( 2 ) . ابو القاسم ابراهيمى ، پيشين ، ج 1 ، ص 82 ، مرتضى مدرسى ، پيشين ، ص 129 . ( 3 ) . شيخ ابو القاسم ابراهيمى ، پيشين ج 1 ، ص 57 - 71 و ج 2 ، ص 306 ؛ مرتضى مدرسى ، پيشين ، ص 162 - 175 .